ਮਾਂ ਬੋਲੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ? ਸ. ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਸਿੰਘ

ਜੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਵਸਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਛੱਡਕੇ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗਲ ਹੈ, ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੋ ਸਕਣ ਸਿੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਜੇ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ “ਪੰਜਾਬੀ” ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ‘ਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣੀ ਪਛੜਾਪਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਸੂਰ ਸਾਡਾ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਗਾਲ਼ਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਲ਼ ਨਾ ਕੱਢੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗ੍ਰਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣਾ “ਹਾਈ ਫਾਈ” Hi Fi ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ, ਕਾਨਪੁਰ, ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀਪੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਹੀ ਖਰਾਬ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ

ਜੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ, 1960-70 ‘ਚ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣੀ, ਲਿਖਣੀ, ਪੜ੍ਹਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੋਲਣੀ ਤਾਂ ਭਾਂਵੇਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਨੀ-ਲਿਖਣੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ। ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਆਪ ਹੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਨਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ‘ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਸੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ‘ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ… ਬਹਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ “ਜੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ”…ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਟੀਚਰ ਗੱਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ‘ਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੜਾਉਂਦੇ “ਪੰਜਾਬੀ” ਹਨ। ਬੱਚੇ ਵੀ ੳ ਨੂੰ “ਉਰਾ”, ੲਨੂੰ “ਈਰੀ”, ੜ ਨੂੰ “ਰਾਰਾ” ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਰੇ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅੜਾਟ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇ ਕਸੂਰਵਾਰ ਕੌਣ? ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ??? ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹਾਂ… ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੀ ਤਾਂ ਕੀ ਚੀਨੀਆਂ, ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਬੋਲਣੀ ਹੈ?

ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ‘ਚ ਹਨ, ਦੁਮਾਲੇ ਵੀ ਭਾਂਵੇਂ ਬੰਨਦੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਬੋਲਦੇ ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬਹੁਤਾਤ ਗੁਰਮਤਿ ਪੱਖੋਂ ਕੋਰੇ ਹੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ।

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਾਂ ਪਿਓ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਸੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ “ਪੰਜਾਬੀ” ਦਾ ਭੋਗ ਪਿਆ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਸੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਜੇ “ਪੰਜਾਬੀ” ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਨਾਤਾ ਟੁੱਟਿਆ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਟੁੱਟਦਿਆਂ ਭਾਂਵੇਂ ਬਾਹਰਲਾ ਸਰੂਪ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾੜ੍ਹਾ ਮੋਟਾ ਬੱਚ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਚਣ ਲੱਗੇ।

ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਚ ਪਾੜਾ (Generation Gap) ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾ ਆਉਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਪਾੜਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਬਣਾ ਲਵੋ, ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ “ਪੰਜਾਬੀ” ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਲ ਕਰਿਆ ਕਰਣਗੇ, ਕਿਸੇ ਦਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ‘ਚ ਹੀ ਗਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਸੋ ਸਿੱਖੋ, ਜੇ ਸਿੱਖੀ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣੀ, ਲਿਖਣੀ, ਪੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਸਮਝਣੀ ਸਿਖੋ ਅਤੇ ਸਿਖਾਓ।

ਪੰਜਾਬੀ ਪੜੋ ਪੜਾਉ,

ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਣੋ ਸੁਣਾਊ,

ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖੋ ਲਿਖਾਉ,

ਕਹਿੰਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਨਾ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਲ ਕੱਢਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਜਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਭੁੱਲ ਜਾਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਕਿਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।

ਅਸਲ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਬੋਲੀ (ਭਾਸ਼ਾ) ਹੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖਾਸ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ ਵੀ ਜੇਕਰ ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਧ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਿਤਾ ਗਿਆ, ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਹਰ ਰੰਗ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਫਾਰਸੀ-ਤੁਰਕੀ-ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ-ਅਰਬੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ ਇਹ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ...!!!

ਵੇਸੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਰ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਵਸ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ੨੦੧੬ (21 Feb 2016) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਹਾੜਾ (#WorldPunjabiDay) ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਖਾਸ ਮੁਬਾਰਕ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਜਾ ਅਸਿੱਧੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਦੇਸ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਠੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਦੀ ਵਧਾਈ, ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਿਏ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿ ਸਕੇ, ਆਉ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿ ਸਕਣ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲੇ,

ਅਗਰ ਅਸੀਂ ਅਾਪਣੀ ਬਣਦੀ ਜਿਮੇਂਵਾਰੀ ਨਹੀ ਨਿਭਾਈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਜਿਮੇਂਵਾਰ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਹੀ ਹੋਵਾਂਗੇ ਹੋਰ ਦੂਸਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀ,

ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਬੋਲੀ
ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਸ਼ਹਿਦ ਜਿਉਂ ਹੈ ਡੋਲ੍ਹੀ
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਕਰੋ ਨਾਂ ਉੱਚਾ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਸਦਾ ਆਸ ਕਰੇ
ਹੱਸਦੇ ਵਸਦੇ ਰਹੋ ਪੰਜਾਬੀਓ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ

ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਲਉ ਪਰ ਆਪਦੇ ਫਿਰਕੇ, ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਚ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਵਿਚਰਦਾ ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖੇ। ਨਾਲ਼ੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੜਕ, ਜਾਂਬਾਜ਼, ਸੰਗੀਤਕ, ਕਾਵਿਆ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਆਪਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਿੱਕੀ ਪੈਣ ਦਿਉ।

ਦੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਖਿਓ ਮਿੱਠੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਲ਼ਫਜਾਂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਘੁੱਸਪੈਠ ਵਾਰੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ

"ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਅ ਨੂੰ ਦਿੱਕਤ,

ਭੈਣ ਨੂੰ ਦੀਦੀ,

ਭੁਚਾਲ ਨੂੰ ਭੂਕਮ,

ਮੁੱਖੀ ਨੂੰ ਅਧਿਅੱਕਸ਼,

ਥੱਲੇ ਜਾਂ ਭੁੰਝੇ ਨੂੰ ਨੀਚੇ,

ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸੁੱਬਾ,

ਲੂਣ ਨੂੰ ਨਮਕ,

ਚਿੱਟੇ ਨੂੰ ਸਫ਼ੈਦ,

ਗੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਜ਼,

ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵਿਅਸਤ,

ਠੰਢ ਨੂੰ ਸਰਦੀ,

ਚੋਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ,

ਖੰਡ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਨੂੰ ਚੀਨੀ,

ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਆਂਸੂ,

ਅਤੇ ਨੂੰ ਅੋਰ,

ਉਮਰ ਨੂੰ ਆਯੂ,

ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਯੁਵਾ,

ਖਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਸ਼,

ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ,

ਕਰੜੀ ਜਾਂ ਸਖਤ ਨੂੰ ਕੜੀ,

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਅਗਰ ਮਗਰ!

ਇਹਨਾਂ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੀ ਨਿੱਤ ਹੋ ਰਹੀ ਅੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਮਾਖਿਓ ਮਿੱਠੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੂੰ ਇੰਝ ਭੁੱਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਜੋ ੳੁਹ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ੳੁਹ ਹੀ ਅਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਫਜ਼ ਹੋਣ!

ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ੳੁਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਖਾੲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਿਅਾਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ "ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ" ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਅਾਰਿਅਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀੲੇ ਉਤੇ ਮੋਜੂਦਾ ਤੇ ਅਾੳੁਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦੇ ਫਾਿੲਦੇ ਲੲੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲੲੀ ਇਕ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ੳੁਸਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਹੀ ਲਫਜ਼ ਸਿੱਖਣ ਲੲੀ ਸਹਾੲੀ ਹੋੲੀੲੇ ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀੲੇ!

ਅਣਖੀ, ਗੈਰਤਮੰਦ ਜਿਉਦੀਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਕੋਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਲਗੱਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰੋਈ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੇਹਤ ਪੱਖੋਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਅਜਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਇਸੇ ਚਾਲ ਤਹਿਤ ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਾੜੀ ਗਈ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਪੋਂਸਰ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਧ ਲਾਣਾਂ ਟਰੇਂਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਦਰਸਾ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਮਨਘੜਤ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਲੜ ਲਾਉਣ ਦੇ ਆਹਰੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ) 🙏 ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਜਿਥੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗਿਆਂ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ।

ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਗਾਇਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਆਮ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਹੋਵੇ

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਸਕੀਏ

ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਗੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਤੁਰਨ ਦੀ।

ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਚ ਅਰਬੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਐ ਕਿ ਕਿ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਉਪਰ ਅਰਬੀ ਲਿਖੀ ਮਿਲੂ ਤੇ ਥੱਲੇ ਅੰਗਰੇਜੀ..! ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਗਜ, ਜੀਹਦੇ ਤੇ ਅਰਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੋਨੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਜੇ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਚ ਮਾੜਾ-ਮੋਟਾ ਫਰਕ ਹੋਊ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ 'ਸੱਚ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਏਗਾ, ਭਾਮੇ ਅਰਬੀ ਚ ਈ ਗਲਤ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੱਚ ਉਹੀ ਰਹੇਗਾ..! ਅਰਬੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜੁਬਾਨ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ , ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਬੈਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਵਗੈਰਾ ਸਭ ਕੁਸ਼ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚ ਵਰਤਦੇ ਆ..! ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਰਬੀ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹਦਾ ਮੁਬੈਲ ਤਹਾਨੂੰ ਅਰਬੀ ਚ ਮਿਲੇਗਾ..!

ਅਰਬੀਆਂ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਕੁੜਤਿਆਂ ਅਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਆ, ਇਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਹ ਲਿਬਾਸ ਇੱਕਲੇ ਟੌਹਰਾਂ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਨੀ ਰੱਖੇ, ਸਕੂਲਾਂ -ਕਾਲਜਾਂ, ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ , ਦਫਤਰੀ ਕੰਮਾਂ , ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਰਬੀ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹੀ ਕੱਪੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ...! ਕਿਤੇ ਮਨਾਹੀ ਨੀ, ਕਿਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨੀ ਬਲਕਿ ਮਾਣ ਸਮਝਦੇ ਆ..! ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰੈਂਡਾਂ ਦਾ ਨੀ ਪਤਾ, ਸਭ ਕੁਸ਼ ਜਾਣਦੇ ਆ ਪਰ ਆਬਦੀ ਬੋਲੀ ਆਬਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਨੀ ਭੁੱਲੇ

ਚੀਂ ਚੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ,

ਕਲ਼ ਕਲ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ,

ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਬਿਰਖਾਂ ਦਾ

ਆਪਣਾ ਹੀ ਤਰਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ !

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ,

ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ,

ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ !!

-ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ

ਸੁਣੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵੱਟ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਨਾਜ਼ਰ ਤੇ ਜਾਗਰ ਪੱਗ ਵੱਟ ਭਰਾ ਸਨ। ਨਾਜਰ ਜਾਗਰ ਦੇ ਘਰ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਾਗਰ ਨੇ ਚਾਹ ਦਾ ਸੁੜਕਾ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਨਾਜਰ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ "ਆਜਾ ਨਾਜਰਾ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਘਰ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਖੈਰ ਆ? ਆਜਾ ਲੰਘਿਆ, ਲੈ ਤੂੰ ਵੀ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਪੀ ਲੈ? ਜਾਗਰ ਨੇ ਦੁੱਧ 'ਚ ਮਸਾਲੇ ਪੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਚਾਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਾੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਚਾਹ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਦਿਆਂ ਨਾਜਰ ਕਹਿੰਦਾ "ਜਾਗਰਾ ਚਾਹ ਆਲੇ ਤਾਂ ਵੱਟ ਕੱਢੇ ਪਏ ਨੇ" ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਨਾਜਰ ਕਹਿੰਦਾ "ਜਾਗਰਾ ਆਜਾ ਸੈਰ ਕਰ ਆਈਏ।" ਜਾਗਰ ਬੋਲਿਆ "ਚਲਦੇ ਆਂ ਯਾਰ ਨਾਲੇ ਕੱਲ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਮੇਰੀਆਂ ਚਪਲਾਂ ਵਟ ਗਈਆਂ ਸਨ ਉਹ ਦੇਖ ਆਉਂਦੇ ਆਂ ਸ਼ੈਦ ਕੋਈ ਛੱਡ ਗਿਆ ਹੋਉ।" "ਨਾਜਰਾ ਮੇਰੇ ਝੱਗੇ ਤੇ ਵੱਟ ਬਹੁਤ ਪਏ ਹੋਏ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੱਲ ਦੀ ਬੋਲਦੀ ਨੀ। ਪਤਾ ਨੀਂ ਕਿਓ ਕੱਲ ਦਾ ਵੱਟ ਖਾਧਾ ਉਹਨੇ।" ਜਾਗਰ ਦੀ ਗੱਲ ਉਹਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੁਣ ਲਈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕੜਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਟ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਈ, ਦੇਖ ਲੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਬੋਲਿਆ ਚਿਤਾਰੇਂਗਾ" ਇਸਤਰੀ ਕਰਨੀ ਕਹਿੜੀ ਹਰੇਕ ਦੇ ਵਸ ਦਾ ਰੋਗ ਆ ਤਾਂ ਅੱਕੇ ਹੋਏ ਨਾਜਰ ਨੇ ਫੜੱਕ ਦੇਣੀ ਮੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ "ਬਹੁਤ ਚੱਪੜ ਚੱਪੜ ਨਾ ਕਰ, ਵੱਟ ਕੇ ਲਫੇੜਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਨਾਨੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਉ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਥਾੜਾ ਹੋਜੁ ਲਾਲ" ਨਾਜਰ ਨੇ ਮੁੱਛ ਨੂੰ ਵੱਟ ਚਾੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੇਲਾ ਭਾਂਪਿਆ ਤੇ ਜਾਗਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕੇ ਚਲ ਚਲੀਏ। ਤੁਰੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਜਾਗਰ ਕਹਿੰਦਾ "ਚੱਲ ਨਾਜ਼ਰਾ ਆਜਾ ਵੱਟੋ ਵੱਟ ਉਹ ਟਾਹਲੀ ਥੱਲੇ ਜਰਾ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ।" ਕਣਕ ਵੇਚ ਕੇ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਵੱਟ ਭੋਲਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਨਾਜਰ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਹਾਕ ਮਾਰੀ "ਓਏ ਭੋਲਿਆ ਟਰੈਕਟਰ ਐਧਰ ਨੂੰ ਵੱਟੀਂ ਓਏ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਾਲੇ ਲੈ ਚੱਲ" ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਤਿੱਕੜ ਦੁਪਿਹਰ ਨੇ ਵਟ ਦੇ ਵੱਟ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਤਲਬ ਮੌਸਮ ਹਾੜ ਵਰਗਾ ਗਰਮ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਜਰ ਤੇ ਜਾਗਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਢਾਣੀ 'ਚ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਗਰ ਦੇ ਢਿੱਡ ਚ ਵੱਟ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਓਹਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲ ਸ਼ੂਟ ਵੱਟੀ। ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਭੋਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਕਾਕਾ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੱਟ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੰਦਾ ਨੀ ਜਾਹ ਗੁਰਦਵਾਰਿਓਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਚਾਹ ਬਣਾ ਲਿਆ।" ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਭੋਲਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ "ਨਾ ਜੀ, ਚਾਹ ਨੀ ਬਣਨੀ, ਦੁੱਧ ਵੱਟ ਗਿਆ" ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇਕੋ ਵਟ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ ਵਟ ਦੇ ਕਢਤੇ ਵੱਟ। ਇਹੀ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਅਮੀਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਲਈ ਮਾਫੀ ਚਾਹਾਂਗੀ ਕਿਉਂਕੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ 50 ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾ ਲਿਖੀ, ਨਾ ਪੜੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਥੋੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਂਟ ਵਰਤਣ ਲੱਗੀ ਹਾਂ ਜੀ। ਧੰਨਵਾਦ 🙏🙏 - ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ)

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਵਿਰਾਸਤ : ਮਨਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਨਪੁਰ

ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਡਾਂ ਹੋਈਆ ਹਨ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਡਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਬੜੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਣ ਵੰਡ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵੰਡ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਵਾਰ ਗਵਾਏ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੁ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਮੀਤੀ ਧਨ ਤੇ ਗਵਾਇਆ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੂਝ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੇਂ। ਇਹ ਗੁਰੁ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਲਿਆਏ ਤੇ ਲਿਆਏ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਖਜਾਨਾ, ਉਹ ਸੀ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਗੁਰੁ ਵਲੌਂ ਬਖਸ਼ੀ ਬੋਲੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ। ਇਸ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਕਾਇਮ ਰਖਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੁ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭੀ ਜੋੜੀ ਰਖਿਆ। ਇਹ ਖਜਾਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਹੀ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਦੁਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬੀ ਖੂਬ ਵਰਤਾਇਆ।

ਇਹ ਖਜਾਨਾ ਸੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰਤਾਇਆ। ਇਸੀ ਖਜਾਨੇ ਰਾਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਵੰਡੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੋਖੇ ਤੇ ਔਖੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤਕ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਰੱਖਿਆ।

ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਖਜਾਨੇ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਸਹੇੜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਸਦਕਾ ਸਾਡੇ ਬਚਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਾ ਨਵਾਂ (ਮਾਡਰਨ) ਸਮਾਜ ਗਰੀਬ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਹੈ।

ਠੀਕ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਧਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਣ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੇ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰ ਭੀ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਖੂਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤਦ ਤੋੜੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।

ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੋਤਲੀ ਜੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਦੱਸਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਪਰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਾਡੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਸਾਡਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲ਼ਾਪਣ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾ ਜਾਨਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾਂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ? ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਵਰਤ, ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਰਾਧਾਂ ਜਿਹੇ ਬਿਪਰਵਾਦੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਲੈਣ ਦੇਣ ਨਹੀਂ?

ਯਾਦ ਰਹੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ, ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ (ਮਾਇਆਧਾਰੀ) ਤਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਖੁਆਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਪ ਹੀ ਸੰਵਾਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਸਾਂਭਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੱਸਣੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਰੂਰ ਦੇਈਏ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਬਣ ਸਕਣ।

Urdu Bolan Waliye Kudiye - Saghir Tabessum

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ - ਪ੍ਰੋ. ਸਗ਼ੀਰ ਤਬੱਸੁਮ

ਨਜ਼ਮ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ .....

ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ ਕਹਾਣੀ

ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਘੁੰਗਰੂ

ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸੁੱਚਲ ਕਾਫ਼ੀ

ਆਦਮਜ਼ਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਫ਼ੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਚਲਦੇ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ

ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਖਲੋਤੇ ਬੰਨੇ

ਔਂਸ ਫ਼ਜਰ ਦੀ

ਬਾਂਗ ਡਿਗਰ ਦੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਬੱਗੀ ਅੱਖ ਦਾ ਕਾਲ਼ਾ ਸੁਰਮਾ

ਸੰਦਲ ਬਾਂਹ ਵਿਚ ਨੱਚਦਾ ਕੰਙਣ

ਨੱਕ ਦੀ ਨੱਥਲੀ

ਸੁਰ ਵਿਚ ਵੱਜਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਵੰਝਲੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਫ਼ਜਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਿੜਕੀ ਲੱਸੀ

ਲੱਸੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਰਦਾ ਮੱਖਣ

ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੀਂ ਭਖ਼ਦੀ ਰੋਟੀ

ਅੰਬ ਦੀ ਫਾੜੀ

ਵਿੱਚ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਭੁੰਨਿਆ ਬੈਂਗਨ

ਗੁੜਗੁੜ ਕਰਦਾ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਹੁੱਕਾ

ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਗਿੜਦਾ ਨਲਕਾ

ਹਿਜਰ ਵਿਛੋੜੇ ਕੱਤਦਾ ਚਰਖ਼ਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਸੋਹਣੇ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਸੇ

ਤੋਸ਼ਾ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਖੰਡ—ਪਤਾਸੇ

ਰੋਂਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਅੱਥਰੂ

ਬੇਬੇ ਜੀ ਦੇ ਢੇਰ ਦਿਲਾਸੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਜਿੰਦੜੀ ਇੱਕ ਤੇ ਸੌ—ਸੌ ਰੋਣੇ

ਨਣਦ ਜਠਾਣੀ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ

ਚਲਦੀ ਨਹਿਰ 'ਚ ਲੀੜੇ ਧੋਣੇ

ਨਲਕਾ ਗੇੜਦੇ ਟੱਪੇ ਗਾਣੇ

ਚੰਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੱਡਣੇ ਝੋਨੇ

ਮਿੱਟੀ, ਬਰਤਨ, ਖੇਡ, ਖਿਡੌਣੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਧੁੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੱਠੇ ਵੱਢਣੇ

ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਰ ਗੱਡਣੇ

ਬੁੱਢੇ ਪਿਓ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਸੁਣ ਕੇ

ਬੇਬੇ ਸਾਹਵੇਂ ਹੰਝੂ ਕੱਢਣੇ

ਡੰਗਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੂਰ ਲਿਜਾਣੇ

ਗੋਹਿਆ ਥੱਪਣਾ

ਪੋਚਾ ਮਾਰ ਦੇ ਕੰਧ ਨੂੰ ਲਿੱਪਣਾ

ਟਾਟ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਤਖ਼ਤੀ ਲਿਖਣਾ

ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਲੁੱਕਣ—ਮੀਟੀ

ਸ਼ੱਕਰ—ਭਿੱਜੀ

ਵਾਂਝੂ ਵਾਹਣਾ

ਗੁੱਛੀ, ਬੰਟੇ, ਅੰਟ ਤੇ ਪਿੱਲਾ

ਬਾਂਦਰ ਕਿੱਲਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਲਾਟੂ, ਪਾਪੇ

ਲੀੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੇ ਥਾਪ

ਜੰਨਤਾਂ ਵਰਗੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ......

“ਕੋਟਲਾ ਛੁਪਾਕੀ ਜੁੰਮੇ ਰਾਤ ਆਈ ਏ,

ਜਿਹੜਾ ਅੱਗੜ—ਪਿੱਛੜ ਵੇਖੇ ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆਈ ਏ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੀਰ ਦਾ ਦੁਖੜਾ

ਕੈਦੋ, ਰਾਂਝਾ, ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਮੁਖੜਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੋਗ ਹਿਜਰ ਦਾ

ਖ਼ੂਨ ਜਿਗਰ ਦਾ

ਭਾਰ ਡਿਗਰ ਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਭਖ਼ਦੇ ਥਲ ਵਿਚ ਰੋਂਦੀ ਸੱਸੀ

ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ

ਰੇਤ ਸਮੁੰਦਰ

ਡੁੱਬਦਾ ਪੁੰਨੂੰ

ਰੰਗ ਇਸ਼ਕ ਦਾ

ਰੋਗ ਮੁਸ਼ਕ ਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਕੌਣ ਸੀ ਮਜਨੂੰ

ਕਿਹੜੀ ਲੈਲਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਨਿੱਤ ਦਾ ਮਰਨਾ

ਮਰ ਕੇ ਜੀਣਾ

ਸੀਨਾ ਤਾਣ ਕੇ ਸੂਲ਼ੀ ਚੜ੍ਹਨਾ

ਹੱਸ ਕੇ ਛੰਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੀਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਜੰਗਲ਼ ਬੇਲੇ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ

ਮੱਖਣ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਮਧਾਣੀ

ਬੇਬੇ, ਬਾਪੂ, ਨਣਦ, ਜਠਾਣੀ

ਦੇਵਰ, ਜੇਠ ਤੇ ਕੁੜਮ ਕਹਾਣੀ

ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਮੇਲਾ

ਮੇਲੇ ਦੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਧੇਲਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੇ ਖ਼ਾਬ ਪੁਰਾਣੇ

ਹੱਥ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ

ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਦਾ

ਅੱਖ ਦਾ ਕੱਜਲ

ਦੂਰ ਖਲੋਤਾ ਗੱਜਦਾ ਬੱਦਲ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਮੰਜ਼ਰ

ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜਦੇ ਡੰਗਰ

ਦੂਰ ਖਲੋਤੀ ਅੱਖ ਦਾ ਖ਼ੰਜਰ

ਵਿਹੜੇ ਨੱਚਦਾ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਗੋਹਿਆ ਥੱਪਣਾ

ਗੋਹਿਆ ਥੱਪ ਕੇ ਅੱਗ 'ਚ ਸੁੱਟਣਾ

ਅੱਗ ਦੀ ਭਰ ਕੇ ਚਿਲਮ ਭਖ਼ਾਣੀ

ਧੂੰਆਂ ਛਿੱਕਣਾ

ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੱਸਦਿਆਂ

ਹੀਰ ਸੁਣਾਉਣੀ

ਬੋਲੀ ਪਾਉਣੀ

ਮਾਹੀਏ ਗਾਣੇ

ਢੋਲ ਦੀ ਹਲਕੀ ਥਾਪ ਦੇ ਉੱਤੇ

ਝੂਮਰ ਪਾਣੇ

ਨਾਲ ਨਿਆਣੇ

ਨਾਲ ਸਿਆਣੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਡੱਕਣਾ

ਰੂਹ ਦਾ ਹੱਸਣਾ

ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਰ ਚਿੜੀ ਦਾ

ਕਿੱਕਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਵੱਸਣਾ

ਫਿ਼ਰ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਕੱਸਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.......

ਅੱਗਾਂ ਸਿੱਟਦੇ ਸੂਰਜ ਥੱਲੇ

ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਇਕ ਖੇਤ ਦੇ ਅੰਦਰ

ਸਿੱਟੇ ਵੱਢ ਕੇ ਢੇਰ ਲਗਾਣੇ

ਬੁੱਕਾਂ ਭਰ—ਭਰ ਵੰਡੀ ਜਾਣੇ

ਬਰਫ਼ੀ, ਟਾਂਗਰ, ਖੰਡ—ਮਖਾਣੇ

ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੋਂਦੇ ਬਾਲ ਹਸਾਣੇ

ਪਿਛਲੇ ਦੁੱਖੜੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਮ

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਉਗਾਣੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਅੱਗ ਦਾ ਸੜਣਾ

ਰੰਗ ਦਾ ਚੜ੍ਹਣਾ

ਸਿਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ—ਪੰਡ ਵੀ ਚੁੱਕਣੀ

ਅੱਖ ਨ ਥੱਕਣੀ, ਲਾਜ ਵੀ ਰੱਖਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਪਾਪੜ ਵੜੀਆਂ

ਸ਼ਹਿਰ ਜਲੰਧਰ, ਇਸ਼ਕ ਕਿਤਾਬਾਂ

ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਾਂਙ ਗੁਲਾਬਾਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਸ਼ਹਿਰ ਬਠਿੰਡਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਬੁਰਜ ਮਿਨਾਰੇ

ਭਖ਼ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਸੁਰਖ਼ ਅੰਗਾਰੇ

ਅੱਥਰੂ ਖਾਰੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ

ਦੇਸੀ ਜੁੱਤੀ, ਪੈਰ ਦਾ ਖੁੱਸਾ

ਰੰਗਲਾ ਨਾਲਾ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਪਗੜੀ

ਅੱਜ ਵੀ ਤਗੜੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਕੱਢਿਆ ਕੁੜਤਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਹਿੰਗੀ ਸੁਰਖ਼ੀ

ਨਾਨ ਖ਼ਤਾਈ

ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ

ਪਿੱਤਲ, ਸਿਲਵਰ, ਬਰਤਨ, ਤਾਲਾ

ਸ਼ਾਹੀ ਲੀੜੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਅੰਬਰਸਰ ਦੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਲੀ

ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ

ਅਨੰਦਪੁਰ 'ਚ ਹੋਈ ਵਿਸਾਖੀ

ਵੀਰ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰਾਖੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਦੀ ਰੰਗਲੀ ਜੁੱਤੀ

ਪਿੱਛੇ ਨੱਸਦੀ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੀ

ਜਾਨ ਕਸੂਤੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਝੰਗ ਦੀ ਚੂੜੀ

ਮਸਤ ਪਰਾਂਦਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਕੰਙਣ, ਹਲਵਾ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਜਲਵਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਟਾਂਗਰ ਮੇਵਾ, ਬੂੰਦੀ ਪਾਰੇ

ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕੇ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇ

ਕੋਟ ਕਪੂਰ ਦਾ ਢੋਡਾ

ਸੰਦਲ ਰੁੱਖ ਦਾ ਛੋਡਾ

ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਮੋਢਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਂ ਸੋਚ—ਸਮੰਦਰ

ਡੁੱਬਦਾ ਤਰਦਾ

ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਬਸਤੀ ਅੰਦਰ ਟੁਰ ਜਾਨਾਂ ਵਾਂ

ਜਿੱਥੇ ਮੌਸਮ ਕਲੀਆਂ ਵੰਡਣ

ਬੱਦਲ ਦੇਂਦੇ ਛਾਵਾਂ

ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਵਜਾਵਣ ਤਾੜੀ

ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਦੇਣ ਹਵਾਵਾਂ

ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਤਾਰੇ ਜੰਮਦੀ

ਅੰਬਰੋਂ ਵੱਸਦੇ ਮੋਤੀ

ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਤਾਜ ਸਜਾ ਕੇ

ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖਲੋਤੀ

ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇਖ ਕੇ

ਹੱਸਣ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ

ਜਿੱਥੇ ਪੱਬਾਂ ਪਾਰ ਖਲੋ ਕੇ

ਕੁੱਕੜ ਦੇਣ ਸਦਾਵਾਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਜਿੱਥੇ ਸਖੀਆਂ ਰਲ ਮਿਲ ਖੇਡਣ

ਰੱਸੇ ਟੱਪਣ, ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਣ

ਮੈਲ਼ ਨਾ ਆਵੇ ਰੱਤੀ

ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰਨ

ਨਾਲ ਧਮਾਲਾਂ ਲੁੱਡੀਆਂ ਪਾਵਣ

ਵਾਅ ਨਾ ਲੱਗੇ ਤੱਤੀ

ਜਿੱਥੇ ਪੰਖ ਪਖੇਰੂ ਉੱਡਣ

ਚੋਗਾ ਚੁੱਗਣ

ਕਾਲ ਨਾ ਆਵੇ ਕੋਈ

ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਇਲ ਕੂਕੇ

ਬੁਲਬੁਲ ਗਾਵੇ

ਵੈਣ ਨਾ ਪਾਵੇ ਕੋਈ

ਫੇਰ ਪਤਾ ਨੲ੍ਹੀਂ ਇਕ ਦਮ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਏ

ਦਿਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬੁੱਝ ਜਾਂਦਾ ਏ

ਖੌ਼ਫ਼ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ

ਸਾਰੀ ਬਸਤੀ ਢਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਸਉਣ ਤੇ ਭਾਦੋਂ

ਛਮ—ਛਮ ਵੱਸਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ

ਭਿੱਜੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ

ਵਾਅ ਪੁਰੇ ਦੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਪੋਹ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ

ਬਰਫ਼ਾਂ ਸੁੱਟਦੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮੌਸਮ

ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਠੀ ਭਖ਼ਦੇ ਕੋਲੇ

ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਹਾੜ ਦਾ ਸੇਕਾ

ਮਾਂ ਦਾ ਪੇਕਾ

ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ

ਇਸ਼ਕ ਕਮੀਨਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਬੂਹੇ ਟੰਗੇ ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਰ

ਅੱਕ ਦਾ ਬੂਟਾ

ਦੁੱਧ ਦਾ ਛੰਨਾ

ਅੱਖ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੁੱਖ ਪਿੱਪਲੀ ਦਾ

ਸੱਕ ਕਿੱਕਰੀ ਦਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀ ਬੇਰੀ

ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਕੀ ਕਰੀਏ ਡਿੱਗਦੇ ਨੀਰ ਦਾ

ਇੱਕ ਦਰਦ ਕਲੇਜਾ ਚੀਰਦਾ

ਇਕ ਪਿੰਡਾ ਸੂਲ਼ੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ

ਇਕ ਪਿੰਡਾ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜਿਆ

ਇਕ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ

ਇੱਕ ਵਸਦਾ ਪਿੰਡ ਉਜਾੜਿਆ

ਕਦੀ ਵੇਖਾਂ ਲੀੜੇ ਬਾਪ ਦੇ

ਕਦੀ ਵੇਖਾਂ ਕੁੜਤਾ ਵੀਰ ਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਤਾਰ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਛੇੜਣਾ

ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਖੂਹ ਦੇ ਗੇੜਣਾ

ਕਦੀ ਬੁਣਨੇ ਜਾਲ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ

ਕਦੀ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਧੇੜਨਾ

ਅੱਜ ਜਿੰਦ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਲੀਰ ਦੀ

ਕੀ ਕਰੀਏ ਪਾਟੀ ਲੀਰ ਦਾ

ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਕਲੇਜਾ ਚੀਰਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਕੀ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖੀਏ ਹੀਰ ਦਾ

ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਕਲੇਜਾ ਚੀਰਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਬੈਠ ਜ਼ਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸੀ ਤੇ ਰੰਗ ਸੀ ਬਹਾਰ ਦੇ

ਵੰਝਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੇ ਗੀਤ ਸਨ ਪਿਆਰ ਦੇ

ਕੰਧ ਸੀ ਨਾ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਲੀਕ ਸੀ

ਦੁੱਖ ਸੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਨ ਹਿਜਰਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਸੀ

'ਕੱਠੀਆਂ ਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਓਦੋਂ 'ਕੱਠੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ

ਇੰਞ ਜਿਵੇਂ ਜੰਨਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਬ ਨੇ ਉਤਾਰੀਆਂ

ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖੋ—ਵੱਖ ਘੇਰੀਆਂ

ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡ ਦੀਆਂ 'ਨ੍ਹੇਰੀਆਂ

ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਮੌਸਮਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਕਿੰਞ ਫੇਰੀਆਂ

ਰੋ—ਰੋ ਥੱਕੀਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਫੇਰ ਅੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ

ਗੱਲਾਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀਆਂ

ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਨੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਛੜੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ

ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਛੱਡ ਆਏ ਸੀ ਕਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਾਸੇ

ਕਰ—ਕਰ ਯਾਦ ਕਲੇਜਾ ਫਟਦਾ ਦੇਵੇ ਕੌਣ ਦਿਲਾਸੇ

ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਗੱਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ

ਕਈ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅੰਦਰੇ ਮਰ ਗਈਆਂ

ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਇਕ ਦਮ ਡਰ ਗਈਆਂ

ਕੁਝ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀਆਂ

ਕੁਝ ਬਰਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਠਰ ਗਈਆਂ

ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਾਰ ਗਏ

ਕੀ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖੀਏ ਹੀਰ ਦਾ

ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਕਲੇਜਾ ਚੀਰਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਬੈਠ ਜ਼ਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸੀ ਤੇ ਰੰਗ ਸੀ ਬਹਾਰ ਦੇ

ਵੰਝਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੇ ਗੀਤ ਸਨ ਪਿਆਰ ਦੇ

ਕੰਧ ਸੀ ਨਾ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਲੀਕ ਸੀ

ਦੁੱਖ ਸੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਨ ਹਿਜਰਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਸੀ

'ਕੱਠੀਆਂ ਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਓਦੋਂ 'ਕੱਠੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ

ਇੰਞ ਜਿਵੇਂ ਜੰਨਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਬ ਨੇ ਉਤਾਰੀਆਂ

ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖੋ—ਵੱਖ ਘੇਰੀਆਂ

ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡ ਦੀਆਂ 'ਨ੍ਹੇਰੀਆਂ

ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਮੌਸਮਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਕਿੰਞ ਫੇਰੀਆਂ

ਰੋ—ਰੋ ਥੱਕੀਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਫੇਰ ਅੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ

ਗੱਲਾਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀਆਂ

ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਨੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਛੜੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ

ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਹੀ ਛੱਡ ਆਏ ਸੀ ਕਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਾਸੇ

ਕਰ—ਕਰ ਯਾਦ ਕਲੇਜਾ ਫਟਦਾ ਦੇਵੇ ਕੌਣ ਦਿਲਾਸੇ

ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਗੱਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਇਕ ਪਰਛਾਵਾਂ ਟਾਹਲੀ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਤ ਹੈ ਕੋਲ ਬੁਲਾਂਵਦਾ

ਅੱਖ ਦਾ ਸੁਰਮਾ, ਬਾਂਹ ਦਾ ਕੰਙਣਾ ਰੋ—ਰੋ ਤਰਲੇ ਪਾਂਵਦਾ

ਜਦ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹਵਾਂ ਯਾਦਾਂ ਆਣ ਖਿਲਾਰਦੀਆਂ

ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਨੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਛੜੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

'ਕੱਠੇ ਸਾਂ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ

ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਜੀਂਦੇ ਸਾਂ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਮਰਦੇ ਸੀ

ਫੇਰ ਗਵਾਚੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡੇ ਛਮਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਛੜੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਸੀ ਤੇ

ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ

ਪਿੱਪਲੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਸਾਂ

ਖਾਧੀਆਂ ਸੀ ਕਸਮਾਂ

ਖੋਖਲੇ ਰਿਵਾਜ ਸਾਰੇ

ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਿੱਧ ਕੇ ਤੇ

ਖੂਹ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੀ ਸੁੱਟ ਸੱਭੇ ਰਸਮਾਂ

ਨਿੱਘੀਆਂ ਸੀ ਸਾਹਵਾਂ ਓਦੋਂ

ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜਿਹਾ ਬੁੱਤ ਸੀ

ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ ਕੱਦ ਸੀ ਤੇ ਪੈਲ਼ਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਗੁੱਤ ਸੀ

ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਰੁੱਤ ਸੀ

ਝੂਟਦੇ ਸੀ ਪੀਂਘਾਂ ਓਦੋਂ

ਅੰਬੀਆਂ 'ਤੇ ਬੂਰ ਸੀ

ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਚੰਨ ਸੀ ਤੇ

ਚੰਨ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਸੀ

ਕਿੰਨੇ ਮਜਬੂਰ ਸੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਟਾਂਡ ਦੇ ਭਾਂਡੇ

ਰਾਤ ਦਾ ਦੀਵਾ

ਦਿਲ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ

ਕੱਚ ਦਾ ਚੂਰਾ

ਪੂਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਖ਼ਾਬ ਅਧੂਰਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਮਿੱਟੀ ਹੋਣਾ

ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਭੁੱਲਣਾ

ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਰੱਖਣਾ

ਰਾਤ ਦਾ ਭੁੱਲਣਾ

ਕੰਨਾਂ ਤੀਕਰ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ

ਫੇਰ ਨਾ ਡੁੱਲ੍ਹਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਵਿਚ ਖੰਡ ਦਾ ਬੂਰਾ

ਗੁੜ ਦੀ ਗੱਚਕ

ਸੈਕਲ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੀ ਟੱਲੀ

ਖੱਟਾ ਚੂਰਾ

ਟੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਲ ਕਤੂਰਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਦੁੱਧ ਦਾ ਛੰਨਾ

ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ

ਖੇਤ ਦਾ ਗੰਨਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਟੂੰਮਾਂ ਗਹਿਣੇ

ਨੱਕ ਦਾ ਕੋਕਾ

ਕੰਨ ਦੀ ਵਾਲੀ

ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ

ਛਣ—ਛਣ ਕਰਦੀ ਪੈਰ ਦੀ ਝਾਂਜਰ

ਵਾਲ ਦਾ ਜੂੜਾ

ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਚੂੜ੍ਹਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਮੱਥੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਟਿੱਕਾ

ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਤਾਰੇ

ਮਸਤ ਨਜ਼ਾਰੇ

ਦੇਣ ਹੁਲਾਰੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਕਿੰਨਾ ਪੈਂਡਾ ਕੱਟ ਆਇਆ ਵਾਂ

ਸਦੀਓਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੈ ਮੇਰੀ

ਕਈਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ

ਅੱਗਾਂ ਲਾਈਆਂ

ਪੱਗਾਂ ਸਾੜ ਕੇ ਟੋਟੇ ਕੀਤੇ

ਚੁੰਨੀਆਂ ਫਾੜ ਕੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ

ਅੱਜ ਵੀ ਖ਼ਲਕਤ ਦਏ ਦੁਹਾਈ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਖ ਲੈ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਡੰਕੇ ਵੱਜਣ

ਬੱਦਲ ਗੱਜਣ

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕਿਆ ਮੰਜ਼ਰ

ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ

ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਦਰ

ਜੰਮ ਕੇ ਟੁਰ ਗਏ ਕਈ ਸਿਕੰਦਰ

ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ

ਮਾਂ—ਬੋਲੀ ਹੈ ਦਿਲ ਦਾ ਮੰਦਰ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਮੇਰਾ ਕਾਤਿਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ

ਇਕ ਦਮ ਸਾਹਵੇਂ ਆਣ ਖਲੋਵੇ

ਦੰਦੀਆਂ ਕੱਢ—ਕੱਢ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸੇ

ਮੈਂ ਨਈਂ ਡਰਦਾ

ਮੈਂ ਨਈਂ ਮਰਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ

ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਜੰਮੇ ਤੇ ਫਿਰ

ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਮਰ ਗਏ

ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ

ਬਰਫ਼ਾਂ ਵਾਂਗਰ ਠਰ ਗਏ

ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਮਰਨਾ ਨਾਹੀਂ

ਮਰ ਵੀ ਗਿਆ ਤੇ

ਫੁੱਲ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਅੰਦਰ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ

ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਙੂੰ

ਚਾਨਣ ਬਣ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ

ਫੇਰ ਅੰਬਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਗੀਤ ਸ਼ਗਨ ਦੇ

ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾ ਪਾਣਾ

ਪਹਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਗਾਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਵਿੱਚ ਪਰਾਤ ਦੇ ਦੀਵੇ ਧਰ ਕੇ

ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗੋ ਕੱਢਣੀ

ਡਾਂਗਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਬੂਹੇ ਕੁੱਟਣੇ

ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ 'ਚੋਂ ਗੰਨੇ ਪੁੱਟਣੇ

ਟੱਪੇ ਗਾਣੇ, ਥਾਲ ਵਜਾਣੇ

ਗਏ ਜ਼ਮਾਨੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ.....

ਰੰਗ ਚੇਤਰ ਦੇ

ਹਾੜ ਦਾ ਸੇਕਾ

ਜੇਠ ਦੀ ਗਰਮੀ

ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦਾ ਕੁੰਡਲ

ਹੋਂਠ ਦੀ ਨਰਮੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸਉਣ ਤੇ ਭਾਦੋਂ

ਗੜ—ਗੜ ਗੱਜਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ

ਸ਼ਾਂ—ਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ

ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤਰ

ਅੱਸੂ, ਕੱਤਕ, ਫੱਗਣ, ਮੱਘਰ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ

ਥੋਰ੍ਹ ਕੰਡਿਆਲੀ

ਕਿੱਕਰ, ਬੋਹੜ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਟਾਹਲੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਊਠਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ ਟਨ ਟਨ ਕਰਦੇ

ਟੱਲ ਨਸ਼ੀਲੇ

ਮੋਰ ਰੰਗੀਲੇ

ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਥਲ ਦੀ ਸੱਸੀ

ਕੌਣ ਸੀ ਪੁੰਨੂੰ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਵੈਰ ਕਿਸੇ ਦਾ

ਕਹਿਰ ਕਿਸੇ ਦਾ

ਅੱਗ ਤੋਂ ਤੱਤਾ ਪਹਿਰ ਕਿਸੇ ਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੱਟੀ

ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ

ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਭਖ਼ਾਈ

ਦੁੱਲੇ ਕਿਸਰਾਂ ਧੀ ਵਿਆਹੀ

ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ, ਸਿੱਖ, ਇਸਾਈ

ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ ਖਾਣ ਮਿਠਾਈ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸ਼ੱਕਰ ਵੰਡ ਕੇ ਧੀ ਵਿਆਣ੍ਹਾ

ਅੱਗ ਭਖ਼ਾਣਾ

ਦਰਦ ਘਟਾਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਪਹਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਢੀ

ਚੇਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ

ਢੋਲਕ ਦੀ ਇਕ ਥਾਪ ਦੇ ਉੱਤੇ

ਰੰਗ—ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕਹੀ ਦਰਾਂਤੀ

ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀ ਕਣਕ ਦੇ ਸਿੱਟੇ

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ

ਏਸ ਵਿਸਾਖੀ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਟਾਂਡ ਦੇ ਭਾਂਡੇ

ਪਿੱਤਲ, ਤਾਂਬਾ

ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੜਵੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਨਾਮ

ਮੁੰਦਰੀ, ਛੱਲਾ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਲਾਇਲਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਰਸਤਾ

ਨਾਲ ਮਰੂੰਡੇ ਭਰਿਆ ਬਸਤਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਰੂਪ—ਸਰੂਪ

ਕੱਦ ਸਰੂ ਦਾ

ਨੈਣ ਨਸ਼ੀਲੇ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰੰਗ—ਰੰਗੀਲੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ...

ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਟੁਰਦਾ ਨਾਲਾ

ਦੂਰੋਂ ਹੱਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਗ਼ੁਲਾਮ, ਫ਼ਰੀਦ ਤੇ ਨਾਨਕ ਬੁੱਲ੍ਹਾ

ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਅੱਗ 'ਚ ਭਖ਼ਦਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ

ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅੰਦਰ

ਬਲ਼ਦਾ ਦੀਵਾ, ਵਾਅ ਦਾ ਬੁੱਲਾ

ਹਿਜਰ ਵਿਛੋੜਾ

ਥੋਰ੍ਹ ਕੰਡਿਆਲੀ

ਕੰਨ ਦੀ ਵਾਲੀ

“ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਮੁਹੱਬਤ

ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਜਿਹਦੇ ਹੱਥ ਦੁਨਾਲ਼ੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਦੇਸੀ ਘੀ ਵਿਚ ਸਾਗ ਦਾ ਤੜਕਾ

ਮਿੱਸੀ ਰੋਟੀ

ਦੁੱਧ ਦਾ ਮੱਗਾ

ਰੰਗ ਦਾ ਬੱਗਾ

ਚਾਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ

ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਮਸੇਰ ਨੂੰ ਹੱਸੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਦੌਰੀ, ਸੋਟਾ, ਚਿਮਟਾ, ਡੋਈ

ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਭਖ਼ਾਣੀ

ਦੇਵਰ, ਜੇਠ ਤੇ ਨਣਦ, ਦਰਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਠੰਢੀ ਸੀਤ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ

ਬਾਲਣ ਬਾਲ਼ ਕੇ ਅੱਗ ਭਖ਼ਾਣਾ

ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ

ਢੋਲ ਵਜਾਣਾ

ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫੜਾ ਕੇ

ਲੁੱਡੀਆਂ ਪਾਣਾ

ਲੱਡੂ ਖਾਣਾ

ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਦੁੱਲਾ ਲੱਭਣਾ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਲੱਭਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕਿੰਞ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ ਸਾਡੀ

ਸੁੱਤੀ ਅੱਖ ਜਗਾਈ

ਕਿਸਰਾਂ ਕੱਟਿਆ ਪੰਧ ਉਮਰਾਂ ਦਾ

ਕਿਸਰਾਂ ਕੂਕ ਸੁਣਾਈ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਯਾਰ ਫ਼ਰੀਦ

ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ ਅਸ਼ਲੋਕਾਂ

“ਰੁੱਖੀ ਸੁੱਖੀ ਖਾ ਫ਼ਰੀਦਾ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀ

ਵੇਖ ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਈਂ ਜੀ’’

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ...

ਕਿੰਨੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ

ਰਾਜ਼ ਹਯਾਤੀ ਦੱਸਿਆ

ਕਿੰਞ ਰੋਹੀ ਵਿਚ ਬੂਟੇ ਗੱਡੇ

ਕਿੰਞ ਬਾਰਿਸ਼ ਜਿਉਂ ਵੱਸਿਆ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ...

ਕੀ ਮਤਲਬ ਏ

ਇਸ ਅਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਕੁੜੀਏ

“ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਕ ਨਾ ਨਿੰਦੀਏ

ਖ਼ਾਕੂੰ ਜੇਡ ਨਾ ਕੋਇ

ਜੀਵਦਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਥਲੇ

ਮੋਇਆਂ ਉੱਪਰ ਹੋਇ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਅੰਦਰ

ਵਾਂਗ ਸਮੰਦਰ

ਕਿੰਨੇ ਭੇਦ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ

ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਮੋਤੀ

ਕਿਤਨੇ ਕੱਖ ਫਰੋਲੇ

ਹਮਦ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ

ਨਾਅਤ ਨਬੀ (ਸ.ਅ.ਵ.) ਦੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਕੀ ਮਤਲਬ ਐ

“ਉੱਚੇ ਪਿੱਪਲ ਪੀਂਘਾਂ ਪਈਆਂ,

ਸਭ ਸਈਆਂ ਮਿਲ ਝੂਟਣ ਗਈਆਂ

ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਲੰਘਾਓ ਨੇ’’

“ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ,

ਦੁਨੀਆ ਛੋੜ ਆਖਿਰ ਮਰ ਜਾਣਾ

ਕਦੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਪਾਓ ਨੇ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕਿਸ ਨੇ ਝੰਗ ਦਮੋਦਰ ਤੱਕਿਆ

ਕਿਸ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਫੱਕਿਆ

ਕਿਸ ਨੇ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝਾ ਲਿਖਿਆ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੌਣ ਦਮੋਦਰ

ਕਿਹੜਾ ਬਾਹਮਣ

ਕੌਣ ਸੀ ਸ਼ੂਦਰ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਝੰਗ ਸਿਆਲ

ਸੀਨੇ ਉੱਠਿਆ ਇਸ਼ਕ ਭੂਚਾਲ

ਭੈੜਾ ਹਾਲ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ

ਰੋਂਦੀ ਹੀਰ ਤੇ

ਅੱਖ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਲਾਲ ਲਕੀਰ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਜੋਗੀ ਬਣ ਕੇ

ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ਼ਾਂ ਦੇ

ਭੇਸ ਵਟਾਣਾ

ਬੀਨ ਵਜਾਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਕੌਣ ਸੀ ਸੈਦੋ

ਕਿਹੜਾ ਕੈਦੋ

ਕਿੰਞ ਪੱਗਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖ਼ਾਤਰ

ਰੰਗ ਵਿਖਾਇਆ

ਜ਼ਹਿਰ ਖਵਾਇਆ

ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਇਆ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਕ ਦਮੋਦਰ ਲਿਖਿਆ

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਤੋੜ ਅਪੜਾਇਆ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਚੜ੍ਹਦਾ ਜੋਬਨ

ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭਾਂਬੜ

ਸੁਰ ਵੰਝਲੀ ਦੇ

ਰੰਗ ਨਥਲੀ ਦੇ

ਰੰਗ ਹਿਜਰ ਦਾ

ਰੂਪ ਵਿਗੜਦਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਹੱਥ ਦਾ ਛੁੱਟਣਾ

ਸਾਹ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਕਹਿਰ ਕਮਾਣਾ

ਭੈੜੀ ਨਣਦ ਦਾ ਵੈਰ ਕਮਾਣਾ

ਪੱਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੱਚਾ ਧਰਨਾ

ਛੱਲ ਝਨਾਅ ਦੀ

ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਤਰਨਾ

ਨਾਰ ਦਾ ਡੁੱਬਣਾ

ਮਿੱਟੀ ਖੁਰਨਾ

ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰਨਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸਾਹਿਬਾ ਮਿਰਜ਼ਾ

ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਨੀਲੀ ਘੋੜੀ

ਵੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ

ਇਸ਼ਕ ਸਮੰਦਰ

ਕਿਸਰਾਂ ਖੁੱਭਿਆ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖ਼ੰਜਰ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੂਪ ਸਾਹਿਬਾ ਦਾ

ਅੱਖ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘੀ ਜਿਹਦੀ

ਹੁਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ

ਹੋਂਠ ਨਸ਼ੀਲੇ ਦਾਰੂ ਵਰਗੇ

ਨੈਣ ਜਿਵੇਂ ਤਲਵਾਰ

ਕੱਦ ਸਰੂ ਦਾ ਬੂਟਾ ਉਸਦਾ

ਗਜ਼—ਗਜ਼ ਲੰਮੇ ਵਾਲ

ਲੱਕ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਂਦਾ ਉਸਦਾ

ਜਿਉਂ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਤਾਲ

ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੁੜਤੀ ਅੰਦਰ

ਗੋਰੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ

ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਕੱਠਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ

ਕਿੱਧਰੇ ਮਰ ਨਾ ਜਾਵਾਂ

ਉਹਦੀਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ—ਖਿੜੀਆਂ

ਜਿਉਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਲੀਆਂ

ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ—ਮਿੱਠੀਆਂ

ਜਿਉਂ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲ਼ੀਆਂ

ਉਹਦੇ ਬੋਲ ਸੀ ਏਸਰਾਂ, ਜਿਸਰਾਂ

ਝਾਂਜਰ ਕੋਈ ਛਣਕਾਵੇ

ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ

ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਕਾਵੇ

ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗਾ

ਅੰਗ—ਅੰਗ ਮਾਰੇ ਝਾਤੀ

ਬੋਤਲ ਵਰਗੇ ਲੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ

ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੀ ਛਾਤੀ

ਉਸਦਾ ਬਦਨ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਟਹਿਣੀ

ਹੋਂਠ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਜਾਮ

ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲਿਸ਼ਕੇ

ਬੰਦ ਕਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਉਹਦੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਕੋਲੋਂ

ਸੱਪਣੀ ਵੀ ਡਰ ਜਾਵੇ

ਉਸਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕੋਲੋਂ

ਸੂਰਜ ਵੀ ਘਬਰਾਵੇ

ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਚੰਨ ਦਾ ਟਿੱਕਾ

ਕੰਨੀਂ ਚਮਕਣ ਤਾਰੇ

ਤੇਜ਼ ਤਰਿੱਖੇ ਨੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ

ਕੋਕੇ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੂਪ ਸਾਹਿਬਾ ਦਾ

ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਦਿਲਦਾਰੀ

ਏਹ ਹੈ ਕਿੱਸਾ ਓਸ ਇਸ਼ਕ ਦਾ

ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਹੋਥ ਕਬੀਲਾ

ਕੈਚ ਦਾ ਪੁੰਨੂੰ

ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਦੀ ਸੱਸੀ

ਕਿਹੜੀ ਅੱਖ ਨੇ ਹੰਝੂ ਸੁੱਟਿਆ

ਕਿਹੜੀ ਅੱਖ ਸੀ ਹੱਸੀ

ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧੀ ਰੋੜ੍ਹੀ ਸੀ

ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਾ ਕੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਇਸ਼ਕ ਕਹਾਣੀ

ਪੁੰਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ

ਸੱਸੀ, ਰਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਤੱਸ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਦੀ

ਕਾਲਜੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਅੱਖ ਬੁਰੇ ਦੀ

ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਗ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਰੋਹੀ ਥਲ ਜਹੰਨਮ ਵਰਗਾ

ਹਵਸ ਦੀ ਮਾਰੀ ਅੱਖ

ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਖ਼ੁਦਾ ਤੋਂ ਮੰਗੀ

ਕੌਣ ਸੀ ਭੈੜੇ ਨਾਗ ਦੀ ਡੰਗੀ

ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਫਾੜ ਕੇ ਉਸ ਦਿਨ

ਅਪਣਾ ਆਪ ਬਚਾਇਆ

ਕੌਣ ਸੀ ਸੱਸੀ

ਕੌਣ ਸੀ ਪੁੰਨੂੰ

ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਬਚਾਇਆ ?

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕਿਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਟੋਟੇ ਕੀਤੇ

ਪੱਗਾਂ ਸਾੜ ਕੇ

ਰੱਤ ਨਿਚੋੜੀ

ਚੁੰਨੀਆਂ ਫਾੜ ਕੇ

ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ

ਗੋਲੀ, ਅੱਗ, ਕਿਰਪਾਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਕਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ

ਕਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਘਰ ਕੀਤਾ

ਕਿਸ ਨੇ ਸਬਰ ਪਿਆਲਾ ਪੀਤਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਰੋਂਦਾ ਅੰਦਰ

ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ

ਮਸਜਿਦ ਮੰਦਰ

ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੰਡਰ

ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ

ਸੀਨੇ ਖ਼ੰਜਰ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਕੌਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ

ਕੌਣ ਪ੍ਰੀਤਮ

ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ

ਕਿਸ ਨੇ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰ ਜਗਾਇਆ

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ

ਕਿਸ ਨੇ ਰੋਗ ਹਿਜਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ

ਕਿਸ ਨੇ ਰੰਗਲਾ ਚਰਖ਼ਾ ਭੰਨਿਆ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ...

ਦਿਲ ਫੜਕਣਾ

ਅੱਖ ਰੜਕਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਪੜ੍ਹ ਰਾਹੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ

ਸੁਣ ਭੱਟੀ ਦੇ ਗੀਤ ਪੁਰਾਣੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਰੰਗ ਸੁਹਾਣੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਹਿੱਕ 'ਤੇ ਨੱਚਣਾ

ਅੱਗ ਦਾ ਮੱਚਣਾ

ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਣਾ

ਖ਼ਾਬ ਉਗਾਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰ ਕੇ

ਆਪੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਢਾਣਾ

ਵੈਰ ਕਮਾਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਵਕਤ ਪੁਰਾਣਾ

ਹੁਣ ਨਈਂ ਆਣਾ

ਘਰ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ

ਲਿੱਪਿਆ ਵਿਹੜਾ

ਟੁਰਦਾ ਰੇੜ੍ਹਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਅੱਖ ਛੜਿਆਂ ਦੀ

ਖੁੱਲਿ੍ਹਆ ਗਲਮਾ

ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੂੰਡੀ

ਬਾਂਹ ਵਿਚ ਗਾਨਾ

ਦਿਲ ਮਸਤਾਨਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੁੜੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ

ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਮਗਰੋਂ

ਵਿਹੜੇ ਬਹਿ ਕੇ ਥਾਲ ਵਜਾਣੀ

ਲਾੜੇ ਹੱਸਣਾ

ਨੂੰਹ ਸ਼ਰਮਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਤਖ਼ਤੀ ਪੋਚ ਕੇ

ਧੁੱਪੇ ਪਾਣਾ

ਲੇਪ ਸੁਕਾਣਾ

ਟਾਟ ਵਿਛਾਣਾ

ਸਬਕ ਸੁਣਾਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਧੇਲੀ ਨਾਲ ਮਰੂੰਡਾ ਖਾਣਾ

ਯਾਰ ਮਨਾਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਅੰਤਰ ਮੰਤਰ ਜੰਤਰ ਪੜ੍ਹਣਾ

ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਗਲਮਾ ਫੜਣਾ

ਸੁੱਥਣ ਖਿੱਚਣਾ

ਅੱਥਰੂ ਕੇਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨੱਸਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਨਨਕਾਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਪੂਰੇ ਚੰਨ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚਾਨਣ

ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ

ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮਹਿੰਗਾ ਸਸਤਾ

ਅੱਗ ਦਾ ਬਾਲਣ

ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਦਿਲ ਦਾ ਮੰਦਰ

ਕਾਅਬਾ ਅੰਦਰ

ਇੱਕ ਰਸੂਲ ਤੇ ਇਕ ਖ਼ੁਦਾ

ਨਾਨਕ ਦਾ ਹਰ ਰੰਗ ਜੁਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਨਕ ਲਿਖਦਾ

“ਤ੍ਰੇਹੀ ਹਰਫ਼ ਕੁਰਆਨ ਦੇ

ਤਿਹੀ ਸਪਾਰੇ ਕੀਂ"

ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਨਸੀਹਤਾਂ

ਸੁਨ ਕਰ ਕਰੋ ਯਕੀਂ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਰੁਤਬਾ

ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਖ਼ੁਤਬਾ

ਖੜੀ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀਆਂ ਮਸਤ ਹਵਾਵਾਂ

ਆ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਸੁਣਾਵਾਂ

ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ

ਲਿਖਿਆ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ

ਲਿੱਖੀ ਨਾਲੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾ

ਲਿਖਿਆ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ

ਸੀਨਾ ਭਰਿਆ ਇਸ਼ਕੇ—ਨਬੀ (ਸ.ਅ.ਵ.) ਦਾ

ਮੋਮਨ ਨਾਲ ਨਮਾਜ਼ੀ

ਸਾਹਿਬਾ ਮਿਰਜ਼ਾ

ਇਸ਼ਕ ਕਹਾਣੀ

ਰੋਜ਼ ਸੁਣਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਸੜਿਆ ਅੰਦਰ

ਸੀਨਿਓਂ ਨਿਕਲੀ ਕੂਕ

ਪੜ੍ਹ ਸੈਫ਼—ਉਲ—ਮਲੂਕ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ

ਲੋਏ—ਲੋਏ ਭਰ ਲੈ ਕੁੜੀਏ ਜੇ ਦੁੱਧ—ਭਾਂਡਾ ਭਰਨਾ

ਸ਼ਾਮ ਪਈ ਬਿਨ ਸ਼ਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਨੇ ਡਰਨਾ

ਨੀਚਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ਨਾਈ ਕੋਲੋਂ ਫ਼ੈਜ਼ ਕਿਸੇ ਨਾ ਪਾਇਆ

ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਅੰਗੂਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹਰ ਗੁੱਛਾ ਜ਼ਖ਼ਮਾਇਆ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਉੱਚ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਤੇ ਪਾਂਡੋਕੀ ਵਿਚ

ਮਸਤ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹਾ

ਸੈਅ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ

ਆਲਿਮ ਹੋਇਆ

ਢੰਗ ਹਯਾਤੀ ਸਿੱਖੇ

ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਅਲਫ਼ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ

ਬਾਕੀ ਸੱਭੇ ਫਿੱਕੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਅਲਫ਼ ਤੋਂ ਅੱਲ੍ਹਾ

ਮੀਮ ਮੁਹੰਮਦ (ਸ.ਅ.ਵ.) ਕਿਸਰਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਕੱਢਿਆ

ਕਿਉਂ ਉਸ ਪੈਰੀਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਘੁੰਗਰੂ

ਕਿਉਂ ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੱਚੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਪੱਕੇ ਕਤਬੇ

ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੁਤਬੇ

ਕੁਫ਼ਰ ਦੇ ਫ਼ਤਵੇ

ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਯਾਰ ਮਨਾਣਾ

ਜੀਣਾ ਮਰਨਾ, ਮਰ ਕੇ ਜੀਣਾ

“ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਅਸਾਂ ਮਰਨਾ ਨਾਹੀਂ,

ਗੋਰ ਪਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ”

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਨਾ

ਕਾਫ਼ਰ ਮਰਨਾ

“ਨਾ ਮੈਂ ਮੋਮਨ ਵਿੱਚ ਮਸੀਤ ਆਂ

ਨਾ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਕੁਫ਼ਰ ਦੀ ਰੀਤ ਆਂ

ਨਾ ਮੈਂ ਪਾਕਾਂ ਵਿਚ ਪਲੀਤ ਆਂ

ਨਾ ਮੈਂ ਮੂਸਾ ਨਾ ਫ਼ਿਰਔਨ

ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ਮੈਂ ਕੌਣ?”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਪੜ੍ਹ ਜ਼ਰਾ ਅੱਜ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ

“ਅੱਵਲ ਹਮਦ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਵਿਰਦ ਕੀਜੀਏ

ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ

ਪਹਿਲੇ ਆਪ ਹੈ ਰੱਬ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ

ਮਾਸ਼ੂਕ ਹੈ ਨਬੀ ਰਸੂਲ (ਸ.ਅ.ਵ.) ਮੀਆਂ”

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਇਸ਼ਕ ਕੁਲਹਿਣਾ

*ਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿ ਕੇ

ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਠੱਠਾ ਜਾਮਦ

ਭਾਗ ਭਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਤਗੜਾ ਬਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਲਿੱਸਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੰਨਣਾ

ਪੰਡਿਤ, ਸਾਧੂ, ਜੋਗੀ ਬਣਨਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮਲਕਾ ਹਾਂਸ ਦੀ ਇਕ ਮਸੀਤ ਦੇ ਹੁਜਰੇ ਅੰਦਰ

'ਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿੱਖਣਾ

ਹੀਰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਏ

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀਰ ਕਹਾਣੀ ਅੰਦਰ

“ਇਹ ਰੂਹ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਰਾ

ਨਾਲ ਅਕਲ ਦੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਇਆ ਈ

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਕਮਲਿਆਂ ਨੂੰ

ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖ਼ੂਬ ਸੁਣਾਇਆ ਈ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਏ

ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਪੜ੍ਹਣਾ

ਹੀਰ ਸੁਣਾਣੀ

ਦਰਦ ਵੰਡਾਣਾ

ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੀੜ ਸੁਣਾਣੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਵਾਰਿਸ ਕਿਸਰਾਂ ਮਾਂ—ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨਿਖਾਰੇ

ਰੂਪ ਸੰਵਾਰੇ

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ

ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਚੰਨ ਉਤਾਰੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਆਹੂ ਆਹੂ

ਸ਼ੋਰ ਕੋਟ ਤੇ ਝੰਗ ਦਾ ਬਾਹੂ

ਆਹੂ ਆਹੂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ...

ਸੂਫ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਹੋਣਾ

ਮੁਰਸ਼ਦ ਹੋ ਕੇ ਸੂਫ਼ੀ

ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਗੂੰਜੀ

ਬਾਹੂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼

ਜਿਉਂ ਜੰਨਤ ਦਾ ਸਾਜ਼

ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲਿੱਖੀ ਕਾਫ਼ੀ

ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿਚ ਦਰਦ ਜਗਾਇਆ

ਅੰਦਰ ਦਾ ਸਭ ਹਾਲ ਸੁਣਾਇਆ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੇ ਮਨ ਬੂਟੀ ਲਾਣਾ

ਨਫ਼ੀ ਅਸਬਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ

ਅੰਦਰ ਬੂਟੀ ਮੁਸ਼ਕ ਮਚਾਣਾ

“ਅਲਫ਼ ਅੱਲਾਹ ਚੰਬੇ ਦੀ ਬੂਟੀ

ਮੁਰਸ਼ਦ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਈ ਹੂ

ਨਫ਼ੀ ਅਸਬਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਸੀ

ਹਰ ਰਗੇ ਹਰ ਜਾਈ ਹੂ

ਅੰਦਰ ਬੂਟੀ ਮੁਸ਼ਕ ਮਚਾਇਆ

ਜਾਨ ਫੁੱਲਣ 'ਤੇ ਆਈ ਹੂ

ਜੀਵੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਕਾਮਿਲ ‘ਬਾਹੂ’

ਜੇਂ ਇਹ ਬੂਟੀ ਲਾਈ ਹੂ”

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਥਾਲ ਕੁਨਾਲ਼ੀ

ਹਲ਼ ਪੰਜਾਲ਼ੀ

ਡੰਗਰ ਢੋਰ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਪਰਾਲ਼ੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਣੀ

ਸੜਦੀ ਰਾਖ *ਚ ਠੀਕਰੀ ਦੱਬਣੀ

ਗੁੱਝੀ ਸੱਟ ਦੀ ਪੀੜ ਮੁਕਾਣੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਚਿਮਟੇ ਨਾਲ ਅੰਗਾਰੇ ਚੁੱਕਣਾ

ਚਿਲਮ ਦਾ ਭਰਨਾ

ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਥੁੱਕਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਹੱਥ ਦੀ ਚੱਕੀ

ਕਣਕ ਦਾ ਪੀਹਣਾ

ਛੱਜ ਦੇ ਦਾਣੇ

ਭੁੰਨ ਕੇ ਖਾਣੇ

ਦਿਲ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅਪਣੇ 

ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਦਬਾਣੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਅੱਕ ਦਾ ਬੂਟਾ

ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਟਾ

ਛਿੱਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਟੰਗੀ ਹਾਂਡੀ

ਦੁੱਧ ਦਾ ਛੰਨਾ

ਖੇਤ ਦਾ ਗੰਨਾ

ਮਿਰਚਾਂ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੂੰਡੀ

ਹੱਥ ਦੀ ਚੱਕੀ

ਕਾਲ਼ੀ ਮਿਰਚ ਅਜਵੈਣ ਦੀ ਫੱਕੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਛਿੱਕੇ ਟੰਗੀ ਰਾਤ ਦੀ ਹਾਂਡੀ

ਹਾੜ ਦਾ ਸੇਕਾ

ਜੇਠ ਦੀ ਗਰਮੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮਾਝਾ, ਗਾਮਾ, ਸ਼ੀਦਾ, ਫੀਕਾ

ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤੌਰ ਤਰੀਕਾ

ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲੀ ਅੰਮਾਂ

ਰੱਸੀ ਵੱਟਣ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ

ਬਰਫ਼ ਦੀ ਰੇਹੜੀ

ਚਾਹ ਦਾ ਢਾਬਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਜਾਕਾ, ਸ਼ਾਦਾ, ਅੱਛੂ, ਮਾਨੀ

ਪੈਰ ਦੀ ਝਾਂਜਰ

ਗਲ਼ ਦੀ ਗਾਨੀ

ਮਸਤ ਜਵਾਨੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਗੋਰੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ

ਸ਼ਹਿਤੋਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਛੀਮਾਂ, ਰਾਣੋ, ਸ਼ੀਦਾਂ, ਰੱਜੋ

ਬੰਤੋ, ਕਾਲੋ, ਮਾਸੀ ਨੱਜੋ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਦਾ ਖਿੜਿਆ ਹਾਸਾ

ਰਾਤ ਦਾ ਰੋਣਾ

'ਵਾਜ ਪਵੇ ਤੇ ਨਾਲ ਖਲੋਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਨਿੰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ

ਪੂਣੀਆਂ ਕੱਤਦਾ ਰੰਗਲਾ ਚਰਖ਼ਾ

ਤੇਜ਼ ਤਰਿੱਖਾ

ਘੁੰਮਦਾ ਤਕਲਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮੰਜੀ, ਪੀੜ੍ਹੀ

ਪੈਂਦੀਂ ਰੱਖੀ ਰੂੰ ਦੀ ਜੁੱਲੀ

ਵਰ ਦਾ ਗੱਦਾ

ਗਰਮ ਰਜ਼ਾਈ

ਸਹੁਰਾ, ਕੁੜਮ ਤੇ ਘਰ—ਜਵਾਈ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਘੁੱਟ ਸਬਰ ਦਾ

ਦੁੱਖ ਕਬਰ ਦਾ

ਬਰਤਨ ਧੋਂਦਿਆਂ ਬੂਹਾ ਤੱਕਣਾ

ਹੰਝੂ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟਣਾ

ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਲੁਕੋਣਾ

ਮਿਰਚਾਂ ਕੁੱਟਣਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਅੱਖ ਸ਼ਰਾਬੀ

ਹੋਂਠ ਗੁਲਾਬੀ

ਟੋਰ ਨਵਾਬੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਪਹਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੰਦਰੀ

ਮੁੰਦਰੀ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਕਿਸੀ ਦਾ

ਸਰਘੀ ਵੇਲੇ ਰੋਜ਼ ਸੁਣੀਂਦਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੌਲ ਪੁਰਾਣੇ

ਢੇਰ ਸਿਆਣੇ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫੇਰ ਸੁਣਾਨੇ

“ਸਰਫ਼ਾ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੀ

ਤੇ ਆਟਾ ਲੈ ਗਈ ਕੁੱਤੀ।"

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਦਿਲ ਦਾ ਖੋਟਾ

ਅਕਲੋਂ ਮੋਟਾ

ਦੌਰੀ, ਸੋਟਾ

ਭੰਗ ਦਾ ਘੋਟਾ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ

ਏਸ ਅਖਾਣ ਦਾ ਕੁੜੀਏ

“ਚੋਰ ਨਾਲੋਂ ਪੰਡ ਕਾਹਲੀ"

ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਬੀੜ

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਗਾਜਰਾਂ

ਢਿੱਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੀੜ।"

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ....

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪੁਰਖਾਂ ਸਾਨੂੰ

ਕੀ ਕੀ ਕੀਤਾ ਦਾਨ

ਤੂੰ ਵੀ ਕਰ ਧਿਆਨ

ਸੁਣ ਜ਼ਰਾ ਅਖਾਣ

“ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਦੀ ਹਿਲਦੀ ਕਿਉਂ ਏ"

“ਚੋਰ ਉਚੱਕਾ ਚੌਧਰੀ 'ਤੇ ਗੁੰਡੀ ਰੰਨ ਪ੍ਰਧਾਨ।"

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

“ਵਿਹਲੀ ਰੰਨ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਜੋਗੀ।"

“ਰੱਬ ਮਿਲਾਈ ਜੋੜੀ, ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਕੋੜ੍ਹੀ।"

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

“ਅਕਲ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਚਾਂ, ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਮੌਜਾਂ।"

ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਲਾਚਾ ਕੁੜਤਾ

ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਰੰਗਲਾ ਖੁੱਸਾ

ਦਾਣੇ ਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਛੱਜ

'ਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਣ ਦਾ ਚੱਜ

ਪਿਓ ਦੀ ਲੱਜ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੀ ਮਤਲਬ ਏ

ਏਸ ਅਖਾਣ ਦਾ ਕੁੜੀਏ

“ਲਾਈ ਲੱਗ ਨਾ ਹੋਏ ਘਰਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਦਰਾ ਗੁਆਂਢ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਮਾਈ ਦੀ ਝੁੱਗੀ

ਚਿਲਮ ਤੰਬਾਕੂ

ਖੇਡ ਸ਼ਟਾਪੂ

ਸੁਰਤ ਗੰਵਾਣਾ

ਮੌਜ ਦਾ ਆਣਾ

“ਆਈ ਮੌਜ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ, ਲਾਈ ਝੁੱਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗ।"

ਚੋਰ ਨੂੰ ਲੱਭੇ ਠੱਗ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਖੂਹ ਦੀ ਟਕ ਟਕ

ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਣਾ

ਨਹਿਰ ਕਿਨਾਰੇ ਕੂੰ ਕੂੰ ਕਰਦੀ ਚੱਕੀ

ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਕਾ ਦੰਦੀਆਂ ਕੱਢਦਾ

ਦੂਰ ਖਲੋਤੀ ਸੱਕੀ

ਰੰਗ ਦੀ ਕਾਲੀ ਅੱਖ ਦੀ ਕੱਕੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਲੂਣ ਅਜਵੈਣ ਦੀ ਫੱਕੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਤੀ ਰਲਣਾ

ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਿਣਨੇ

ਤਾਰੇ ਗਿਣਨੇ

“ਭਾਈਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਜੋੜੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਬਾਝ ਨਾ ਨਾਂ।"

ਹਾੜ ਜੇਠ ਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਅੰਦਰ ਬੋਹੜਾਂ ਵਰਗੀ ਛਾਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਪਿੱਪਲਾਂ ਦੀ

ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਰ

ਦੁੱਖ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਲਹੂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ

ਮਸਤ ਹਵਾਵਾਂ

ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਭਾਈ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਂਦੇ

ਭਾਈ ਭਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ

ਬਾਪ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਤਾਜ ਮੁਹੰਮਦ

ਮਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ

ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਤੱਕੜੀ ਵੱਟੀ

ਰੂੰ ਦੀ ਅੱਟੀ

ਪਹਿਲੇ ਚੱਟੀ

ਮਗਰੋਂ ਖੱਟੀ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਕੀ ਮਤਲਬ ਏ ਏਸ ਅਖਾਣ ਦਾ ਕੁੜੀਏ

“ਸੌ ਸਿਆਣੇ ਇੱਕੋ ਮੱਤ।"

ਸੁਣ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਸੌਂ ਨਾ ਜਾਈਂ

ਬਹਿ ਕੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

ਧੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ

ਮਾਂ ਦੀ ਸੌਂਕਣ

'ਕੱਲੀ ਨਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੱਤੇ

ਕਿੰਞ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੌਂਕਣ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

“ਢਿੱਡ ਨਾ ਪਈਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੱਭੇ ਗੱਲਾਂ ਖੋਟੀਆਂ।"

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

“ਗੋਂਗਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜਨਾ।"

“ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਪਰਾਇਆ ਡੇਲਾ।"

ਘਰ ਦਾ ਵਿਹਲਾ

ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦਾ ਲੱਗਿਆ ਮੇਲਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ....

“ਆਂਡੇ ਕਿਧਰੇ ਕੁੜ ਕੁੜ ਕਿਧਰੇ।"

“ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਧਾਣੀ।"

ਐਵੇਂ ਗੱਲ ਵਧਾਣੀ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਇੰਗਲਿਸ਼, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਬੋਲੋ

ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ

ਪੂਰੀ—ਪੂਰੀ ਤੱਕੜੀ ਤੋਲੋ

ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ

ਏਡੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਂ ਨਾ ਛੱਡਣਾ

ਅਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਂ ਨਾ ਛੱਡਣਾ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਏ

ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹੀਏ

ਅੰਬਰਾਂ ਤੀਕਰ ਜਾਈਏ

ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ

ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ ਮੁਕਾਈਏ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਅਪਣੀ ਰਹਿਤਲ, ਅਪਣਾ ਕਲਚਰ

ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਸੋਹਣਾ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਵੇਖੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੀ ਕੱਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅੰਦਰ

ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਥਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਗੁਜ਼ਾਰੇ

ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਜਿਸ ਦਰਿਆ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਬਚਾਇਆ

ਓਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਛਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਜਿਹਨੇ ਤੈਨੂੰ ਫਲ ਫੁੱਲ ਲਾਇਆ

ਉਹ ਖੇਤਰ, ਉਹ ਹਲ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ

ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ

ਧਰਤੀ ਛਾਣੀਂ

ਅੰਬਰ ਖੋਲ੍ਹੀਂ

ਵੇਖੀਂ ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ

ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖੀਂ

ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁੜੀਏ

ਚੰਨ 'ਤੇ ਜਾ ਖਲੋ

ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ

ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ